<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<!DOCTYPE html PUBLIC "-//W3C//DTD XHTML 1.0 Transitional//EN"
	"http://www.w3.org/TR/xhtml1/DTD/xhtml1-transitional.dtd">
<html xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml" lang="es-ES" xml:lang="es-ES">
<head>
	<title>Apuntes para una perspectiva teórica desde un enfoque organizacional en la gestión de revistas científicas | López-Hung | Revista Información Científica</title>
	<meta http-equiv="Content-Type" content="text/html; charset=utf-8" />
	<meta name="description" content="Apuntes para una perspectiva teórica desde un enfoque organizacional en la gestión de revistas científicas" />
			<meta name="keywords" content="revistas científicas; gestión de revistas científicas; gestión organizacional, enfoque organizacional" />
	
	<link rel="icon" href="http://www.revinfcientifica.sld.cu/public/journals/1/journalFavicon_es_ES.gif" type="ERROR: cannot open `/tmp/phpDsZGMV&#039; (No such file or directory)" />
	<link rel="schema.DC" href="http://purl.org/dc/elements/1.1/" />

	<meta name="DC.Contributor.Sponsor" xml:lang="en" content=""/>
	<meta name="DC.Contributor.Sponsor" xml:lang="es" content=""/>
	<meta name="DC.Contributor.Sponsor" xml:lang="pt" content=""/>
	<meta name="DC.Creator.PersonalName" content="Eduardo López-Hung"/>
	<meta name="DC.Creator.PersonalName" content="Yosvani Orlando Lao-León"/>
	<meta name="DC.Creator.PersonalName" content="Carlos Rafael Batista-Matamoros"/>
	<meta name="DC.Date.created" scheme="ISO8601" content="2022-03-29"/>
	<meta name="DC.Date.dateSubmitted" scheme="ISO8601" content="2021-11-14"/>
	<meta name="DC.Date.issued" scheme="ISO8601" content="2022-03-07"/>
	<meta name="DC.Date.modified" scheme="ISO8601" content="2022-03-29"/>
	<meta name="DC.Description" xml:lang="en" content="  Introduction:  the scientific literature highlights the need to manage the processes, results and subjects involved in one of the key activities that guarantees the persistence of scientific knowledge: scientific publication; particularly in scientific journals. However, the analysis of the references consulted showed the lack of a deep and sufficient study of the essentials of the management of scientific journals from the organizational point of view.      Objective:  to analyze from the organizational approach, the main references on the management of scientific journals, in order to help reveal the specificities that distinguish it, to reach higher levels of performance of its essence and its approach.   Method:  a systematization of previous research experiences was carried out in the period between October 2020 to March 2021, at the Universidad de Ciencias Médicas de Santiago de Cuba, through the use of empirical methods (document review, analysis of social networks), theoretical (analysis and synthesis, historical-logical, induction-deduction, hermeneutic-dialectical, holistic-dialectical), and methodological procedures (content analysis).      Results:  those relevant aspects that, in the opinion of the authors, contribute to developing a theoretical perspective of the management of scientific journals were identified.      Conclusions:  the management of scientific journals is assumed as a particular case of organizational management, whose purpose is to guarantee scientific publication, integrating processes of a different nature: management, editorial, evaluation and certification of the relevance and originality of the contributions, and evaluation and positioning of magazines; supported on Information and Communication Technologies, to increase their levels of efficiency and effectiveness.   "/>
	<meta name="DC.Description" xml:lang="es" content="  Introducción:  la literatura científica destaca la necesidad de gestionar los procesos, resultados y sujetos que intervienen en una de las actividades clave que garantiza la persistencia del conocimiento científico: la publicación científica, particularmente en revistas científicas. Sin embargo, el análisis de los referentes consultados evidenció la carencia de un profundo y suficiente estudio de las esencialidades de la gestión de revistas científicas desde lo organizacional.      Objetivo:  analizar desde el enfoque organizacional, los principales referentes sobre la gestión de revistas científicas, a fin de contribuir a revelar las especificidades que lo distinguen, para alcanzar niveles superiores de interpretación de su esencia y de su abordaje.      Método:  se realizó una sistematización de experiencias investigativas precedentes en el periodo octubre de 2020 a marzo de 2021 en la Universidad de Ciencias Médicas de Santiago de Cuba, mediante la utilización de métodos empíricos (revisión documental, análisis de redes sociales), teóricos (análisis y síntesis, histórico-lógico, inducción-deducción, hermenéutico-dialéctico, holístico-dialéctico), y procedimientos metodológicos (análisis de contenido).      Resultados:  se identificaron aquellos aspectos relevantes que, a juicio de los autores, contribuyen a desarrollar una perspectiva teórica de la gestión de revistas científicas.   Conclusiones:  se asume la gestión de revistas científicas como un caso particular de la gestión organizacional, cuya finalidad es garantizar la publicación científica, integrando procesos de diferente carácter: de dirección, editoriales, de evaluación y certificación de la pertinencia y originalidad de las contribuciones, y de evaluación y posicionamiento de las revistas; soportados sobre las Tecnologías de la Información y la Comunicación, para incrementar sus niveles de eficiencia y eficacia. "/>
	<meta name="DC.Description" xml:lang="pt" content="  Introdução:  a literatura científica destaca a necessidade de gerenciar os processos, resultados e assuntos envolvidos em uma das principais atividades que garantem a persistência do conhecimento científico: a publicação científica, principalmente em periódicos científicos. No entanto, a análise das referências consultadas evidenciou a falta de um estudo aprofundado e suficiente dos fundamentos da gestão de revistas científicas do ponto de vista organizacional.   Objetivo:  analisar a partir da abordagem organizacional, as principais referências sobre a gestão de revistas científicas, a fim de ajudar a revelar as especificidades que a distinguem, para alcançar níveis mais elevados de interpretação de sua essência e de sua abordagem.   Método:  foi realizada uma sistematização de experiências de pesquisa anteriores no período de outubro de 2020 a março de 2021 na Universidade de Ciências Médicas de Santiago de Cuba, por meio do uso de métodos empíricos (revisão documental, análise de redes sociais), teóricos (análise e síntese, histórico-lógico, indução-dedução, hermenêutico-dialético, holístico-dialético) e procedimentos metodológicos (análise de conteúdo).   Resultados:  foram identificados os aspectos relevantes que, na opinião dos autores, contribuem para o desenvolvimento de uma perspectiva teórica da gestão de periódicos científicos.   Conclusões:  a gestão de revistas científicas assume-se como um caso particular de gestão organizacional, cuja finalidade é garantir a publicação científica, integrando processos de outra natureza: gestão, editorial, avaliação e certificação da relevância e originalidade das contribuições, e avaliação e posicionamento de revistas; apoiados nas Tecnologias de Informação e Comunicação, para aumentar os seus níveis de eficiência e eficácia. "/>
	<meta name="DC.Format" scheme="IMT" content="application/pdf"/>
	<meta name="DC.Format" scheme="IMT" content="application/xml"/>
	<meta name="DC.Identifier" content="3719"/>
	<meta name="DC.Identifier.pageNumber" content="e3719"/>
	<meta name="DC.Identifier.URI" content="http://www.revinfcientifica.sld.cu/index.php/ric/article/view/3719"/>
	<meta name="DC.Language" scheme="ISO639-1" content="es"/>
	<meta name="DC.Rights" content="Copyright (c) 2022 Revista Información Científica" />
	<meta name="DC.Rights" content="http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0"/>
	<meta name="DC.Source" content="Revista Información Científica"/>
	<meta name="DC.Source.ISSN" content="1028-9933"/>
	<meta name="DC.Source.Issue" content="2"/>	<meta name="DC.Source.URI" content="http://www.revinfcientifica.sld.cu/index.php/ric"/>
	<meta name="DC.Source.Volume" content="101"/>						<meta name="DC.Subject" xml:lang="en" content="scientific journals"/>
								<meta name="DC.Subject" xml:lang="en" content="management of scientific journals"/>
								<meta name="DC.Subject" xml:lang="en" content="organizational management, organizational approach"/>
									<meta name="DC.Subject" xml:lang="es" content="revistas científicas"/>
								<meta name="DC.Subject" xml:lang="es" content="gestión de revistas científicas"/>
								<meta name="DC.Subject" xml:lang="es" content="gestión organizacional, enfoque organizacional"/>
									<meta name="DC.Subject" xml:lang="pt" content="revistas científicas"/>
								<meta name="DC.Subject" xml:lang="pt" content="gestão de revistas científicas"/>
								<meta name="DC.Subject" xml:lang="pt" content="gestão organizacional, abordagem organizacional"/>
				<meta name="DC.Title" content="Apuntes para una perspectiva teórica desde un enfoque organizacional en la gestión de revistas científicas"/>
			<meta name="DC.Title.Alternative" xml:lang="en" content="Notes for a theoretical perspective from an organizational approach to the management of scientific journals"/>
					<meta name="DC.Title.Alternative" xml:lang="pt" content="Notas para uma perspectiva teórica a partir de uma abordagem organizacional em gestão de revistas científicas"/>
		<meta name="DC.Type" content="Text.Serial.Journal"/>
	<meta name="DC.Type.articleType" content="Artículos Originales"/>
		<meta name="gs_meta_revision" content="1.1" />
	<meta name="citation_journal_title" content="Revista Información Científica"/>
	<meta name="citation_issn" content="1028-9933"/>
        <meta name="citation_author" content="Eduardo López-Hung"/>
        <meta name="citation_author_institution" content="Universidad de Ciencias Médicas de Santiago de Cuba"/>
        <meta name="citation_author" content="Yosvani Orlando Lao-León"/>
        <meta name="citation_author_institution" content="Universidad de Holguín"/>
        <meta name="citation_author" content="Carlos Rafael Batista-Matamoros"/>
        <meta name="citation_author_institution" content="Universidad de Holguín"/>
<meta name="citation_title" content="Apuntes para una perspectiva teórica desde un enfoque organizacional en la gestión de revistas científicas"/>

	<meta name="citation_date" content="2022/03/29"/>

	<meta name="citation_volume" content="101"/>
	<meta name="citation_issue" content="2"/>

			<meta name="citation_firstpage" content="3719"/>
			<meta name="citation_abstract_html_url" content="http://www.revinfcientifica.sld.cu/index.php/ric/article/view/3719"/>
	<meta name="citation_language" content="es"/>
						<meta name="citation_keywords" xml:lang="en" content="scientific journals"/>
								<meta name="citation_keywords" xml:lang="en" content="management of scientific journals"/>
								<meta name="citation_keywords" xml:lang="en" content="organizational management, organizational approach"/>
									<meta name="citation_keywords" xml:lang="es" content="revistas científicas"/>
								<meta name="citation_keywords" xml:lang="es" content="gestión de revistas científicas"/>
								<meta name="citation_keywords" xml:lang="es" content="gestión organizacional, enfoque organizacional"/>
									<meta name="citation_keywords" xml:lang="pt" content="revistas científicas"/>
								<meta name="citation_keywords" xml:lang="pt" content="gestão de revistas científicas"/>
								<meta name="citation_keywords" xml:lang="pt" content="gestão organizacional, abordagem organizacional"/>
									<meta name="citation_pdf_url" content="http://www.revinfcientifica.sld.cu/index.php/ric/article/download/3719/5093"/>
								<meta name="citation_fulltext_html_url" content="http://www.revinfcientifica.sld.cu/index.php/ric/article/view/3719/5104"/>
				

	<link rel="stylesheet" href="http://www.revinfcientifica.sld.cu/lib/pkp/styles/pkp.css" type="text/css" />
	<link rel="stylesheet" href="http://www.revinfcientifica.sld.cu/lib/pkp/styles/common.css" type="text/css" />
	<link rel="stylesheet" href="http://www.revinfcientifica.sld.cu/styles/common.css" type="text/css" />
	<link rel="stylesheet" href="http://www.revinfcientifica.sld.cu/styles/compiled.css" type="text/css" />
	<link rel="stylesheet" href="http://www.revinfcientifica.sld.cu/styles/articleView.css" type="text/css" />
			<link rel="stylesheet" href="http://www.revinfcientifica.sld.cu/lib/pkp/styles/rtEmbedded.css" type="text/css" />
	
	
	
	<link rel="stylesheet" href="http://www.revinfcientifica.sld.cu/styles/sidebar.css" type="text/css" />		<link rel="stylesheet" href="http://www.revinfcientifica.sld.cu/styles/rightSidebar.css" type="text/css" />	
			<link rel="stylesheet" href="http://www.revinfcientifica.sld.cu/plugins/themes/rojo_ric/rojo_ric.css" type="text/css" />
			<link rel="stylesheet" href="http://www.revinfcientifica.sld.cu/plugins/generic/externalFeed/externalFeed.css" type="text/css" />
	
	<!-- Base Jquery -->
		<script type="text/javascript" src="http://www.revinfcientifica.sld.cu/lib/pkp/js/lib/jquery/jquery.min.js"></script>
	<script type="text/javascript" src="http://www.revinfcientifica.sld.cu/lib/pkp/js/lib/jquery/plugins/jqueryUi.min.js"></script>
	
	<!-- Compiled scripts -->
			
<script type="text/javascript" src="http://www.revinfcientifica.sld.cu/lib/pkp/js/lib/jquery/plugins/jquery.tag-it.js"></script>
<script type="text/javascript" src="http://www.revinfcientifica.sld.cu/lib/pkp/js/lib/jquery/plugins/jquery.cookie.js"></script>

<script type="text/javascript" src="http://www.revinfcientifica.sld.cu/lib/pkp/js/functions/fontController.js"></script>
<script type="text/javascript" src="http://www.revinfcientifica.sld.cu/lib/pkp/js/functions/general.js"></script>
<script type="text/javascript" src="http://www.revinfcientifica.sld.cu/lib/pkp/js/functions/jqueryValidatorI18n.js"></script>

<script type="text/javascript" src="http://www.revinfcientifica.sld.cu/lib/pkp/js/classes/Helper.js"></script>
<script type="text/javascript" src="http://www.revinfcientifica.sld.cu/lib/pkp/js/classes/ObjectProxy.js"></script>
<script type="text/javascript" src="http://www.revinfcientifica.sld.cu/lib/pkp/js/classes/Handler.js"></script>
<script type="text/javascript" src="http://www.revinfcientifica.sld.cu/lib/pkp/js/classes/linkAction/LinkActionRequest.js"></script>
<script type="text/javascript" src="http://www.revinfcientifica.sld.cu/lib/pkp/js/classes/features/Feature.js"></script>

<script type="text/javascript" src="http://www.revinfcientifica.sld.cu/lib/pkp/js/controllers/SiteHandler.js"></script><!-- Included only for namespace definition -->
<script type="text/javascript" src="http://www.revinfcientifica.sld.cu/lib/pkp/js/controllers/UrlInDivHandler.js"></script>
<script type="text/javascript" src="http://www.revinfcientifica.sld.cu/lib/pkp/js/controllers/AutocompleteHandler.js"></script>
<script type="text/javascript" src="http://www.revinfcientifica.sld.cu/lib/pkp/js/controllers/ExtrasOnDemandHandler.js"></script>
<script type="text/javascript" src="http://www.revinfcientifica.sld.cu/lib/pkp/js/controllers/form/FormHandler.js"></script>
<script type="text/javascript" src="http://www.revinfcientifica.sld.cu/lib/pkp/js/controllers/form/AjaxFormHandler.js"></script>
<script type="text/javascript" src="http://www.revinfcientifica.sld.cu/lib/pkp/js/controllers/form/ClientFormHandler.js"></script>
<script type="text/javascript" src="http://www.revinfcientifica.sld.cu/lib/pkp/js/controllers/grid/GridHandler.js"></script>
<script type="text/javascript" src="http://www.revinfcientifica.sld.cu/lib/pkp/js/controllers/linkAction/LinkActionHandler.js"></script>

<script type="text/javascript" src="http://www.revinfcientifica.sld.cu/js/pages/search/SearchFormHandler.js"></script>
<script type="text/javascript" src="http://www.revinfcientifica.sld.cu/js/statistics/ReportGeneratorFormHandler.js"></script>
<script type="text/javascript" src="http://www.revinfcientifica.sld.cu/plugins/generic/lucene/js/LuceneAutocompleteHandler.js"></script>

<script type="text/javascript" src="http://www.revinfcientifica.sld.cu/lib/pkp/js/lib/jquery/plugins/jquery.pkp.js"></script>	
	
	<link rel="alternate" type="application/atom+xml" title="Revista Información Científica (atom+xml)" href="http://www.revinfcientifica.sld.cu/index.php/ric/gateway/plugin/WebFeedGatewayPlugin/atom" />
	<link rel="alternate" type="application/rdf+xml" title="Revista Información Científica (rdf+xml)" href="http://www.revinfcientifica.sld.cu/index.php/ric/gateway/plugin/WebFeedGatewayPlugin/rss" />
	<link rel="alternate" type="application/rss+xml" title="Revista Información Científica (rss+xml)" href="http://www.revinfcientifica.sld.cu/index.php/ric/gateway/plugin/WebFeedGatewayPlugin/rss2" />
	<script type="text/javascript" src="http://www.revinfcientifica.sld.cu/js/relatedItems.js"></script>
	<script type="text/javascript" src="http://www.revinfcientifica.sld.cu/js/inlinePdf.js"></script>
	<script type="text/javascript" src="http://www.revinfcientifica.sld.cu/js/pdfobject.js"></script>

</head>
<body id="pkp-common-openJournalSystems">


<div id="container">
<div id="logoinfomed">
<ul>
     <li class="imagenlogo">
         <a href="http://www.sld.cu/" target="_blank"><img alt="Infomed"
border="0" title="Infomed"
src="http://www.revinfcientifica.sld.cu/templates/images/LogoInfomed.gif"/></a>
    </li>
	     <li class="bvs">
         <a href="http://www.bvs.sld.cu/" title="Biblioteca Virtual de Salud" target="_blank">Biblioteca Virtual de Salud</a>
    </li>
	     <li class="uvs">
         <a href="http://www.uvs.sld.cu/" title="Universidad Virtual de Salud" target="_blank">Universidad Virtual de Salud</a>
    </li>
</ul>
</div>

<div id="cabezal">
	<ul>
		<li class="editorial"> 
		<!-- a href="http://www.ecimed.sld.cu/" target="_blank">EditorialCiencias Médicas/a -->
				    						    		        		  <a target="_blank" href="http://www.ecimed.sld.cu/">Editorial Ciencias Médicas</a>
				</li>
		<li class="issn">
											    ISSN
			1028-9933
				</li>
		<li class="issn">
											    RNPS
			2184
				</li>
		<li class="language">	
		<form action="#">
		 <select size="1" name="locale" onchange="location.href=('http://www.revinfcientifica.sld.cu/index.php/ric/user/setLocale/NEW_LOCALE?source=%2Findex.php%2Fric%2Farticle%2Fview%2F3719%2F5093'.replace('NEW_LOCALE', this.options[this.selectedIndex].value))" class="selectMenu"><option label="English" value="en_US">English</option>
<option label="Español (España)" value="es_ES" selected="selected">Español (España)</option>
<option label="Português (Brasil)" value="pt_BR">Português (Brasil)</option>
</select>
		</form>
		</li>
	</ul>
		<ul> 
		<li><a href="http://www.revinfcientifica.sld.cu/index.php/ric/login/signIn">Iniciar sesión</a></li>
    </ul> 
	</div>
<div id="header">
<div id="headerTitle">
<h1>
	<img src="http://www.revinfcientifica.sld.cu/public/journals/1/pageHeaderTitleImage_es_ES.jpg" width="960" height="90" alt="Encabezado de página" />
</h1>
</div>
</div>

<div id="body">

	<div id="sidebar">
							<div id="rightSidebar">
				<div class="block" id="sidebarLanguageToggle">
	<span class="blockTitle">Idioma</span>
	<form action="#">
		<select size="1" name="locale" onchange="location.href=('http://www.revinfcientifica.sld.cu/index.php/ric/user/setLocale/NEW_LOCALE?source=%2Findex.php%2Fric%2Farticle%2Fview%2F3719%2F5093'.replace('NEW_LOCALE', this.options[this.selectedIndex].value))" class="selectMenu"><option label="English" value="en_US">English</option>
<option label="Español (España)" value="es_ES" selected="selected">Español (España)</option>
<option label="Português (Brasil)" value="pt_BR">Português (Brasil)</option>
</select>
	</form>
</div>
<div class="block custom" id="customblock-Redes-sociales">
	<p><span style="cursor: pointer;" title="S&iacute;guenos en..."><a href="https://sld.academia.edu/RevistadeInformaci%C3%B3nCient%C3%ADfica"><img src="/templates/images/academia.png" alt="Acad" width="32" height="32" /></a></span><span style="cursor: pointer;" title="Estamos en..."><a href="https://es.wikipedia.org/wiki/Revista_Informaci%C3%B3n_Cient%C3%ADfica"><img src="/public/site/images/leeyang/Smallwikipedialogo1.jpg" alt="wikipedia" width="28" height="28" /></a></span> <span style="cursor: pointer;" title="Estamos en..."><a href="https://www.ecured.cu/Revista_de_Informaci%C3%B3n_Cient%C3%ADfica"><img src="/public/site/images/leeyang/ecured2.jpg" alt="ecured2" width="28" height="28" /></a></span><span style="cursor: pointer;" title="Estamos en..."><a href="http://seriadas.sld.cu/index.php?P=FullRecord&amp;ID=1" target="_blank"><img src="/templates/images/Infomed.png" alt="Infomed" width="32" height="32" /></a></span><span style="cursor: pointer;" title="S&iacute;guenos en..."><a href="https://www.facebook.com/RevInfCient" target="_blank"><img src="/public/site/images/admin/facebook.png" alt="facebook" width="28" height="28" /></a></span> <span style="cursor: pointer;" title="S&iacute;guenos en..."><a href="https://twitter.com/GtmoRic"><img src="/public/site/images/admin/twitter.png" alt="twitter" width="28" height="28" /></a></span> <span style="cursor: pointer;" title="S&iacute;guenos en..."><a href="https://www.mendeley.com/profiles/revista-informacin-cientfica/publications/"><img src="/templates/images/mendeley.png" alt="mendeley" width="27" height="27" /></a></span> <span style="cursor: pointer;" title="S&iacute;guenos en..."><a href="https://www.linkedin.com/in/revista-informaci%C3%B3n-cient%C3%ADfica-ric-3a8099143/"><img src="/public/site/images/admin/linkedin.png" alt="linkedin" width="33" height="29" /></a></span> <span style="cursor: pointer;" title="S&iacute;guenos en..."><a href="/index.php/ric/gateway/plugin/WebFeedGatewayPlugin/atom"><img src="/templates/images/rss2.png" alt="RSS" width="28" height="28" /></a></span></p>
</div>	<div class="block" id="sidebarNavigation">
	<span class="blockTitle">Buscar</span>

	<form id="simpleSearchForm" method="post" action="http://www.revinfcientifica.sld.cu/index.php/ric/search/search">
		<div id="simpleSearchInput">
			<span id="Search"> Buscar</span>
			<div class="divinput">					       
													<label for="simpleQuery">
					<input type="text" id="simpleQuery" name="simpleQuery" size="15" maxlength="255" value="" class="textField" /></label>
							
							<!-- span id="searchScope"> Categorías </span  para abajo del segundo div-->
							
				<input type="submit" value="Ir" class="button" />
			</div>
			
			<span id="searchScope"> Categorías </span>
			<div class="divselect">				
				<label for="searchField">
				<select id="searchField" name="searchField" size="1" class="selectMenu">
					<option label="Todo" value="query">Todo</option>
<option label="Autores/as" value="authors">Autores/as</option>
<option label="Título" value="title">Título</option>
<option label="Resumen" value="abstract">Resumen</option>
<option label="Palabras clave" value="indexTerms">Palabras clave</option>
<option label="Texto completo" value="galleyFullText">Texto completo</option>

				</select></label>
			</div>
		
		</div>
	</form>
	<span id="navegar">
	<a href="http://www.revinfcientifica.sld.cu/index.php/ric/search">Búsqueda avanzada</a>
	</span>
	<!--span id="examinar">
				<a href="http://www.revinfcientifica.sld.cu/index.php/ric/search/titles">Título</a> 
		| <a href="http://www.revinfcientifica.sld.cu/index.php/ric/search/authors">Autor</a>
		| <a href="http://www.revinfcientifica.sld.cu/index.php/ric/issue/archive">Número</a> 
		
			    	</span -->
</div>
<div class="block custom" id="customblock-Normas">
	<div id="sidebarnormas"><span class="blockTitle"> Instrucciones a los autores<br /> </span>
<ul>
<li><a href="/templates/images/Instrucciones Autores RIC Diciembre 2021 es.pdf" target="_blank"><img src="/templates/images/pdf1.jpg" alt="PDF" width="23" height="30" align="left" border="0" hspace="10" />Descargar aqu&iacute;</a></li>
</ul>
</div>
</div>	

<div class="block" id="sidebarRTArticleTools">

	<span class="blockTitle">Herramientas del artículo</span>
	
	<p align="center">
			Publicado:2022-03-29
	</p>
<div class="separator"></div>	
			<div class="articleToolItem">
			<img src="http://www.revinfcientifica.sld.cu/plugins/blocks/readingTools/icons/abstract.png" class="articleToolIcon" alt="" /> <a href="http://www.revinfcientifica.sld.cu/index.php/ric/article/view/3719" target="_parent">Resumen</a><br />
		</div>
				<div class="articleToolItem">
			<img src="http://www.revinfcientifica.sld.cu/plugins/blocks/readingTools/icons/printArticle.png" class="articleToolIcon" alt="" /> <a href="http://www.revinfcientifica.sld.cu/index.php/ric/article/download/3719/5093">Imprima este artículo</a>
		</div>
				<div class="articleToolItem">
			<img src="http://www.revinfcientifica.sld.cu/plugins/blocks/readingTools/icons/metadata.png" class="articleToolIcon" alt=""/> <a href="javascript:openRTWindow('http://www.revinfcientifica.sld.cu/index.php/ric/rt/metadata/3719/5093');">Metadatos de indexación</a><br />
		</div>
				<div class="articleToolItem">
			<img src="http://www.revinfcientifica.sld.cu/plugins/blocks/readingTools/icons/citeArticle.png" class="articleToolIcon" alt=""/> <a href="javascript:openRTWindow('http://www.revinfcientifica.sld.cu/index.php/ric/rt/captureCite/3719/5093');">Cómo citar un elemento</a><br />
		</div>
				<div class="articleToolItem">
			<img src="http://www.revinfcientifica.sld.cu/plugins/blocks/readingTools/icons/suppFiles.png" class="articleToolIcon" alt=""/> <a href="javascript:openRTWindow('http://www.revinfcientifica.sld.cu/index.php/ric/rt/suppFiles/3719/5093');">Archivos complementarios</a><br />
		</div>
					    							<div class="articleToolItem">
			<img src="http://www.revinfcientifica.sld.cu/plugins/blocks/readingTools/icons/postComment.png" class="articleToolIcon" alt=""/>
            Publique un comentario <span style="font-size: 0.8em">(Inicie sesión)</span>
		</div>
	  </div>

<div class="block" id="sidebarRTAuthorBios">
	<span class="blockTitle">
					Acerca de los autores/as
			</span>
		<div class="authorBio">
	
		<em>Eduardo López-Hung</em>
		<a href="https://orcid.org/0000-0002-5084-8726" target="_blank" class="orcid"><img src="http://www.revinfcientifica.sld.cu/plugins/blocks/authorBios/orcid.png" alt="orcid" /></a>						<br/>Universidad de Ciencias Médicas de Santiago de Cuba		<br/>Cuba	
	<br/>
	Ingeniero Informático. Máster en Matemática Aplicada e Informática para la Administración. Profesor e Investigador Auxiliar.
	</div>
	<div class="separator"></div>
		<div class="authorBio">
	
		<em>Yosvani Orlando Lao-León</em>
		<a href="https://orcid.org/0000-0001-7491-3548" target="_blank" class="orcid"><img src="http://www.revinfcientifica.sld.cu/plugins/blocks/authorBios/orcid.png" alt="orcid" /></a>						<br/>Universidad de Holguín		<br/>Cuba	
	<br/>
	Doctor en Ciencias Técnicas. Ingeniero Industrial. Máster en Ingeniería Industrial. Profesor Auxiliar.
	</div>
	<div class="separator"></div>
		<div class="authorBio">
	
		<em>Carlos Rafael Batista-Matamoros</em>
		<a href="https://orcid.org/0000-0002-6459-8481" target="_blank" class="orcid"><img src="http://www.revinfcientifica.sld.cu/plugins/blocks/authorBios/orcid.png" alt="orcid" /></a>						<br/>Universidad de Holguín		<br/>Cuba	
	<br/>
	Doctor en Ciencias Técnicas. Ingeniero Industrial. Máster en Ingeniería Industrial. Profesor Titular.
	</div>
	
	</div><div class="block" id="sidebarUser">
			<span class="blockTitle">Usuario/a</span>
	
						<form method="post" action="http://www.revinfcientifica.sld.cu/index.php/ric/login/signIn">
				<table>
					<tr>
						<!-- td><label for="sidebar-username">Nombre de usuario/a</label></td -->
						<td><input type="text" placeholder="usuario" id="sidebar-username" name="username" value="" size="20" maxlength="32" class="textField" /></td>
					</tr>
					<tr>
						<!--td><label for="sidebar-password">Contraseña</label></td-->
						<td><input type="password" placeholder="contrase&ntilde;a" id="sidebar-password" name="password" value="" size="20" maxlength="32" class="textField" /></td>
					</tr>
					<tr>
						<td></td>
					</tr>
					<tr>
						<td></td>
					</tr>
					<tr>
						<td ><input type="submit" value="Iniciar sesión" class="button" /></td>
					</tr>
										<tr>
						<td ><div class="separator"></div>	</td>
					</tr>
					<tr>
						<td><a id="olvido" href="http://www.revinfcientifica.sld.cu/index.php/ric/login/lostPassword">¿Olvidó su contraseña?</a></td>
					</tr>
						</tr>
										<tr>
						<td><div class="separator"></div>	</td>
					</tr>
					<tr>
						<td><a id="registro" href="http://www.revinfcientifica.sld.cu/index.php/ric/user?op=&amp;class=button">Registrarse</a></td>
					</tr>
				</table>
			</form>
			
			</div><div class="block" id="sidebarInformation">
	<span class="blockTitle">Información</span>
	<ul>
		<li><a href="http://www.revinfcientifica.sld.cu/index.php/ric/information/readers">Para lectores/as</a></li>		<li><a href="http://www.revinfcientifica.sld.cu/index.php/ric/information/authors">Para autores</a></li>		<li><a href="http://www.revinfcientifica.sld.cu/index.php/ric/information/librarians">Para revisores</a></li>	</ul>
</div>
<div class="block custom" id="customblock-indexado-en">
	<div id="sidebarenlaces"><span class="blockTitle"> RIC indexada en... <br /></span>
<ul>
<li>&nbsp;&nbsp; <a href="/index.php/ric/pages/view/pr">Portales de Revistas</a></li>
<li>&nbsp;&nbsp; <a href="/index.php/ric/pages/view/cat">Cat&aacute;logos</a></li>
<li>&nbsp;&nbsp; <a href="/index.php/ric/pages/view/dir">Directorios</a></li>
<li>&nbsp;&nbsp; <a href="/index.php/ric/pages/view/ind">&Iacute;ndices</a></li>
<li>&nbsp;&nbsp; <a href="/index.php/ric/pages/view/bib">Bibliotecas</a></li>
<li>&nbsp;&nbsp; <a href="/index.php/ric/pages/view/busc">Buscadores</a></li>
<li>&nbsp;&nbsp; <a href="/index.php/ric/pages/view/rep">Repositorio de Datos Abiertos</a></li>
</ul>
</div>
</div>	<div class="block custom" id="customblock-Los-m-s-citados">
	<div id="metrics"><span class="blockTitle">Art&iacute;culos m&aacute;s citados<br /></span>
<p align="center"><a href="https://scholar.google.es/citations?hl=es&amp;pli=1&amp;user=os4GfksAAAAJ" target="_blank"><img src="/templates/images/google-1.png" alt="" width="220" height="110" border="0" /></a></p>
</div>
</div>	<div class="block" id="sidebarKeywordCloud">
	<span class="blockTitle">Palabras clave</span>
	<p style="margin: 1em;">
			<a href="http://www.revinfcientifica.sld.cu/index.php/ric/search?subject=COVID-19"><span style="font-size: 133%;">COVID-19</span></a>
			<a href="http://www.revinfcientifica.sld.cu/index.php/ric/search?subject=adolescencia"><span style="font-size: 108%;">adolescencia</span></a>
			<a href="http://www.revinfcientifica.sld.cu/index.php/ric/search?subject=adolescentes"><span style="font-size: 106%;">adolescentes</span></a>
			<a href="http://www.revinfcientifica.sld.cu/index.php/ric/search?subject=adulto%20mayor"><span style="font-size: 127%;">adulto mayor</span></a>
			<a href="http://www.revinfcientifica.sld.cu/index.php/ric/search?subject=anciano"><span style="font-size: 105%;">anciano</span></a>
			<a href="http://www.revinfcientifica.sld.cu/index.php/ric/search?subject=atenci%C3%B3n%20primaria%20de%20salud"><span style="font-size: 98%;">atención primaria de salud</span></a>
			<a href="http://www.revinfcientifica.sld.cu/index.php/ric/search?subject=calidad%20de%20vida"><span style="font-size: 105%;">calidad de vida</span></a>
			<a href="http://www.revinfcientifica.sld.cu/index.php/ric/search?subject=complicaciones"><span style="font-size: 102%;">complicaciones</span></a>
			<a href="http://www.revinfcientifica.sld.cu/index.php/ric/search?subject=conocimientos"><span style="font-size: 103%;">conocimientos</span></a>
			<a href="http://www.revinfcientifica.sld.cu/index.php/ric/search?subject=diabetes%20mellitus"><span style="font-size: 102%;">diabetes mellitus</span></a>
			<a href="http://www.revinfcientifica.sld.cu/index.php/ric/search?subject=diagn%C3%B3stico"><span style="font-size: 125%;">diagnóstico</span></a>
			<a href="http://www.revinfcientifica.sld.cu/index.php/ric/search?subject=embarazo"><span style="font-size: 109%;">embarazo</span></a>
			<a href="http://www.revinfcientifica.sld.cu/index.php/ric/search?subject=epidemiolog%C3%ADa"><span style="font-size: 130%;">epidemiología</span></a>
			<a href="http://www.revinfcientifica.sld.cu/index.php/ric/search?subject=factores%20de%20riesgo"><span style="font-size: 169%;">factores de riesgo</span></a>
			<a href="http://www.revinfcientifica.sld.cu/index.php/ric/search?subject=hipertensi%C3%B3n%20arterial"><span style="font-size: 109%;">hipertensión arterial</span></a>
			<a href="http://www.revinfcientifica.sld.cu/index.php/ric/search?subject=intervenci%C3%B3n%20educativa"><span style="font-size: 139%;">intervención educativa</span></a>
			<a href="http://www.revinfcientifica.sld.cu/index.php/ric/search?subject=ni%C3%B1o"><span style="font-size: 102%;">niño</span></a>
			<a href="http://www.revinfcientifica.sld.cu/index.php/ric/search?subject=ni%C3%B1os"><span style="font-size: 106%;">niños</span></a>
			<a href="http://www.revinfcientifica.sld.cu/index.php/ric/search?subject=prevenci%C3%B3n"><span style="font-size: 173%;">prevención</span></a>
			<a href="http://www.revinfcientifica.sld.cu/index.php/ric/search?subject=prevenci%C3%B3n%20y%20control"><span style="font-size: 100%;">prevención y control</span></a>
			<a href="http://www.revinfcientifica.sld.cu/index.php/ric/search?subject=tratamiento"><span style="font-size: 98%;">tratamiento</span></a>
		</p>
</div><div class="block custom" id="customblock-Lectores">
	<div id="lectores"><span class="blockTitle">Nuestros lectores en...</span>
<script type="text/javascript" src="http://rf.revolvermaps.com/0/0/7.js?i=5hnd8g9ziam&amp;m=0&amp;c=ff0000&amp;cr1=ffffff&amp;sx=0"></script>
</div>
</div>	<div class="block custom" id="customblock-Enlaces-de-inter-s">
	<div id="sidebarenlaces"><span class="blockTitle"> Enlaces de inter&eacute;s<br /></span>
<ul>
<li>&nbsp;&nbsp; <a href="https://orcid.org/" target="_blank">C&oacute;digo ORCID</a></li>
<li>&nbsp;&nbsp; <a href="https://universoabierto.org/2020/01/20/credit-permite-diferenciar-el-reconocimiento-de-la-contribucion-de-cada-coautor-en-un-documento-academico/" target="_blank">Taxonom&iacute;a CRediT</a></li>
<li>&nbsp;&nbsp; <a href="http://glosario.sld.cu/multilingue/" target="_blank">Glosario Multiling&uuml;e de T&eacute;rminos M&eacute;dicos</a></li>
<li>&nbsp;&nbsp; <a href="https://publicationethics.org/resources/guidelines" target="_blank">Comit&eacute; de &Eacute;tica para Publicaciones (COPE)</a></li>
<li>&nbsp;&nbsp; <a href="http://www.bvscuba.sld.cu/clasificacion-de-revista/revistas-cubanas/" target="_blank">Revistas M&eacute;dicas Cubanas</a></li>
<li>&nbsp;&nbsp; <a href="http://autoressalud.sld.cu/" target="_blank">Directorio de Autores de Ecimed</a></li>
</ul>
</div>
</div>	
<div class="block custom" id="customblock--ltima-actualizaci-n">
	<div id="sidebarnormas"><span class="blockTitle"> &Uacute;ltima actualizaci&oacute;n</span>
<ul>
<li><img src="/templates/images/calendario.png" alt="calendario" width="63" height="41" align="left" border="0" />&nbsp; Tabla de contenidos:<em> <em>15 junio 2022</em></em><br />&nbsp; Web: <em>20 junio 2022<em></em></em></li>
</ul>
</div>
</div>	
			</div>
			</div>

<div id="main">

<div id="navbar">
	<ul class="menu">
		<li id="home"><a href="http://www.revinfcientifica.sld.cu/index.php/ric/index">Inicio</a></li>
		<li id="about"><a href="http://www.revinfcientifica.sld.cu/index.php/ric/about">Acerca de</a></li>

							<li id="archives"><a href="http://www.revinfcientifica.sld.cu/index.php/ric/issue/archive">Números anteriores</a></li>
							<li id="announcements"><a href="http://www.revinfcientifica.sld.cu/index.php/ric/announcement">Noticias</a></li>
				
				

		<li><a href="http://www.revinfcientifica.sld.cu/index.php/ric/statistics" target="_parent">Estadísticas</a></li>

								</ul>
</div>
<div id="breadcrumb">
	<a href="http://www.revinfcientifica.sld.cu/index.php/ric/index" target="_parent">Inicio</a> &gt;
	<a href="http://www.revinfcientifica.sld.cu/index.php/ric/issue/view/157" target="_parent">Vol. 101, No. 2 (2022)</a> &gt;	<a href="http://www.revinfcientifica.sld.cu/index.php/ric/article/view/3719/5093" class="current" target="_parent">López-Hung</a>
</div>

<div id="content">


			
<div id="pdfDownloadLinkContainer">
	<a class="action pdf" id="pdfDownloadLink" target="_parent" href="http://www.revinfcientifica.sld.cu/index.php/ric/article/download/3719/5093">Descargar el archivo PDF</a>
</div>


<iframe src="//docs.google.com/viewer?url=http%3A%2F%2Fwww.revinfcientifica.sld.cu%2Findex.php%2Fric%2Farticle%2FviewFile%2F3719%2F5093&embedded=true" style="width:100%; height:800px;" frameborder="0"></iframe>	



<!-- start AddThis -->
						<script type="text/javascript">
				var addthis_pub = 'http://revinfcientifica.sld.cu';
			</script>
				<br />
		<br />
		<div class="addthis_container">
			<a href="http://www.addthis.com/bookmark.php"
				onmouseover="return addthis_open(this, '', '', 'Apuntes para una perspectiva teórica desde un enfoque organizacional en la gestión de revistas científicas')"
				onmouseout="addthis_close()" onclick="return addthis_sendto()">
					<img src="http://s7.addthis.com/static/btn/sm-share-es.gif" width="83" height="16" border="0" alt="Bookmark and Share" style="border:0;padding:0" />
			</a>
			<script type="text/javascript" src="http://s7.addthis.com/js/200/addthis_widget.js"></script>
		</div>
	<!-- end AddThis -->

			<br/><br/>
		Copyright (c) 2022 Revista Información Científica
				<br /><br />
					<a rel="license" href="http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0/"><img alt="Licencia de Creative Commons" style="border-width:0" src="https://i.creativecommons.org/l/by-nc/4.0/88x31.png" /></a><br />Esta obra está bajo una <a rel="license" href="http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0/">licencia de Creative Commons Reconocimiento-NoComercial 4.0 Internacional</a>.
			
<!-- Google Analytics -->
<script type="text/javascript">
var gaJsHost = (("https:" == document.location.protocol) ? "https://ssl." : "http://www.");
document.write(unescape("%3Cscript src='" + gaJsHost + "google-analytics.com/ga.js' type='text/javascript'%3E%3C/script%3E"));
</script>
<script type="text/javascript">
var pageTracker = _gat._getTracker("UA-107620709-1");
pageTracker._initData();
pageTracker._trackPageview();
</script>
<!-- /Google Analytics -->

</div><!-- content -->
</div><!-- main -->
</div><!-- body -->



<div id="footer">
	<div id="footerContent">
		<div id="navegacion">
		<ul class="menu">
		<li id="home"><a href="http://www.revinfcientifica.sld.cu/index.php/ric/index">Inicio</a></li>
		<li id="about"><a href="http://www.revinfcientifica.sld.cu/index.php/ric/about">Acerca de</a></li>

		
	
					<li id="announcements"><a href="http://www.revinfcientifica.sld.cu/index.php/ric/announcement">Noticias</a></li>
							<li id="archives"><a href="http://www.revinfcientifica.sld.cu/index.php/ric/issue/archive">Números anteriores</a></li>
		


		<li><a href="http://www.revinfcientifica.sld.cu/index.php/ric/statistics" target="_parent">Estadísticas</a></li>

									

	</ul>	
		</div>
		<div class="debugStats">
		        				<div id="contF"><div id="f1"><p style="text-align: justify !important;"><strong>Política de la revista:</strong> los contenidos que se encuentran en la revista están dirigidos fundamentalmente a profesionales de la salud. La información que suministramos no debe ser utilizada, bajo ninguna circunstancia, como base para realizar diagnósticos médicos, procedimientos clínicos, quirúrgicos o análisis de laboratorio, ni para la prescripción de tratamientos o medicamentos, sin previa orientación médica.</p></div><div id="f2"><div id=""><p style="text-align: justify !important;"><strong>Revista Información Científica </strong>| ISSN 1028-9933 | RNPS 2184 | Órgano Oficial de comunicación científica de la Universidad de Ciencias Médicas de Guantánamo | <strong>Directora</strong>: <a href="mailto:lelories@infomed.sld.cu">Dra.C. Lidia Esther Lorié Sierra</a> | <strong>Editor principal</strong>: <a href="mailto:leeyang@infomed.sld.cu">Ing. Lee Yang Díaz Chieng</a> | Calle 5 Oeste No. 1212 e/ 6 y 9 Norte | Código Postal 95200 | Guantánamo | Cuba | Teléfono: +53 2138 4092 | Horario de atención: lunes a viernes de 8.00 a.m. a 4.30 p.m.</p></div></div></div><div id="certificaciones"><div class="new"><a title="Certificado CITMA" href="http://bvs.sld.cu/revistas/res_59_2003_citma.pdf" target="_blank"> <img src="/public/site/images/admin/certcitma.gif" alt="Certificado CITMA" width="55" height="55" /></a><p>La revista está:<a href="http://bvscuba.sld.cu/revistas-medicas-cubanas/"> Certificada por el CITMA</a></p></div><div class="new"><a href="https://www.medicina21.com/Sello_de_Calidad-Letra-R.html"><img src="/public/site/images/admin/sello_m21.gif" alt="" width="65" height="48" /></a><p>Cumplimos el <a onclick="window.open(this.href); return false;" href="http://www.medicina21.com/Sello_de_Calidad-Codigo_Etico.html">código ético</a> de <br /> <a onclick="window.open(this.href); return false;" href="http://www.medicina21.com/Index.html">Medicina 21</a></p></div><div class="new"><a title="sello de reconocimiento de Creative Comons" href="http://www.portalesmedicos.com/web_interes_sanitario/170138.htm"> <img src="/public/site/images/leeyang/logo_wis_100x801.jpg" alt="" width="63" height="50" /></a>Acreditados como: <a href="http://www.portalesmedicos.com/web_interes_sanitario/codigo_etico.htm">"Web de Interés Sanitario"</a></div><div class="new" title="HomeCode"><p><a onclick="window.open(this.href); return false;" href="https://www.healthonnet.org/HONcode/Spanish/?HONConduct754656"> <img style="border: 0px; width: 49px; height: 72px; float: left; margin: 2px;" title="Nosotros subscribimos Los Principios del código HONcode de la Fundación Salud en la Red" src="https://www.honcode.ch/HONcode/Seal/HONConduct754656_s.gif" alt="Nosotros subscribimos Los Principios del código HONcode de la Fundación Salud en la Red" /></a> Nosotros subscribimos los <a onclick="window.open(this.href); return false;" href="http://www.healthonnet.org/HONcode/Spanish/"> Principios del código HONcode</a>. <br /><a onclick="window.open(this.href); return false;" href="https://www.healthonnet.org/HONcode/Spanish/?HONConduct754656">Compruébelo aquí.</a></p></div><div class="new"><a title="Open Archives Initiative" href="http://www.openarchives.org"><img src="/templates/images/OA100.png" alt="Open Archives Initiative" /></a><p>Validada por:<a href="https://www.openarchives.org/Register/BrowseSites?viewRecord=http://www.revinfcientifica.sld.cu/index.php/ric/oai" target="_blank"> Open Archives Initiative</a></p></div></div><div><br /> <br /><center>Este sitio está bajo <a href="https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0/deed.es_ES" target="_blank">Licencia de Creative Commons </a><a href="http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0/" rel="license">Reconocimiento-NoComercial 4.0 Internacional</a><a href="https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0/deed.es_ES" target="_blank">.</a></center><center></center><center><img src="/templates/images/Licencia CC by-nc2.png" alt="common_creative" width="91" height="31" /></center></div><!-- Global site tag (gtag.js) - Google Analytics --><script type="mce-text/javascript" src="https://www.googletagmanager.com/gtag/js?id=UA-107620709-1"></script><script type="mce-text/javascript">// <![CDATA[
window.dataLayer = window.dataLayer || [];
  function gtag(){dataLayer.push(arguments);}
  gtag('js', new Date());

  gtag('config', UA-107620709-1');
// ]]></script>
				                <br/><br/>

		</div>
	
	</div><!-- footerContent -->
 <div class="copyright">
		<!--span class="copy">&copy; 1997 -  		   		2022</span -->  
		<span class="org">
						    												
      			  <a target="_blank" href="mailto:">  Universidad de Ciencias Médicas de Guantánamo</a>
			</span> 	
</div>
<!-- FOOTPRINT HTML START  PARA CORSALUD-->
</div><!-- footer -->


</body>
</html>